Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

Tasavvuf (Tekke) Edebiyatının Özellikleri 10 Önemli Madde

Tasavvuf edebiyatının genel özellikleri

Tasavvuf ya da diğer ismi ile tekke edebiyatı Türk kültürünü derinden etkilemiş bir edebi tarzdır. Günümüzde de etkisini güçlü biçimde sürdüren tasavvuf kendi kuralları olan soyut-dini bir edebiyat anlayışıdır.

Bu yazımızda tasavvuf edebiyatının en belirleyici 10 özelliğini sizlerle paylaşarak detaylı bilgiler sunmaya çalışacağız.

İşte tasavvuf edebiyatı hakkında bilinmesi gereken her şey

Tasavvuf edebiyatının genel özellikleri 1

Tekke edebiyatının ortaya çıkışı

İslamiyet’in etkisiyle ortaya çıkmış, dinî ve tasavvuf yayma amacı gütmüştür.

Şairlerin çoğu tekkelerde yetişmiş şeyh ve dervişlerdir.

Kurucusu Ahmet Yesevî’dir.

Dini-Tasavvufi Türk edebiyatı İslâmiyet’in ve tasavvufun etkisiyle ortaya çıkmıştır. İslâmiyet’in kökleşip yayılmasında büyük etkisi olan tasavvuf, zamanla edebî eserlerde de işlenmiş, din ve tasavvuf, edebiyat aracılığıyla yayılmaya çalışılmıştır. Dinî-Tasavvufi Türk edebiyatına Tekke edebiyatı da denir. Dini Tasavvufi Türk edebiyatında asıl olan sanat yapmak değil, Dinî-Tasavvufi düşünceyi yaymaktır.

Tasavvuf edebiyatının ilk ve önemli şairi, Batı Türkistan’da yetişmiş olan Ahmet Yesevi’dir.

Burada “Yesevilik” tarikatını kurmuş ve tasavvufu halkın anlayacağı dil, ölçü ve şekillerle şiir yoluyla halka aktarmaya çalışmıştır. Yesevi’nin bu tür şiirlerine “hikmet” adı verilir.

Anadolu’da Tasavvuf Edebiyatının ilk temsilcisi Yunus Emre’dir.

Tekke edebiyatında aslolan sanat yapmak değil, Dinî-Tasavvufi düşünceyi yaymaktır. Anadolu’da 13. yüzyıldan itibaren gelişen bir edebiyattır.

Bu edebiyat şairleri tarikat merkezi olan tekkelerde yetişmiş kişilerdir.

Tekke şairleri Arapça ve Farsçaya da hakimdir.

Tasavvuf edebiyatının genel özellikleri 2

Tekke edebiyatında işlenen konular

Tanrı, insan, felsefe, doğruluk, ibadet gibi konular işlenmiştir.

Tekke edebiyatında Allah sevgisi, Hz. Muhammed’e bağlılık, Hz. Ali’ye duyulan sevgi, insanî değerler, dünyanın geçiciliği, nefsin kötülüğü, ahlak değerleri gibi konular işlenmiştir.

Bazı sanatçılar Allah’a ulaşma yolunda çekilen çileleri dile getirirken bazıları ruhun serüvenleri üzerine bilgiler vermiştir.

Tekke edebiyatında konular verilirken daha çok fabl ve karşılıklı konuşma taktiklerine yer verilmiştir. Yani olayları doğrudan vermek yerine araya bir sembol bırakarak nakletmek daha yaygındır.

Tasavvuf edebiyatının genel özellikleri 3

Tekke edebiyatında kullanılan dil

Dili aşık edebiyatına göre ağır, divan edebiyatına göre yalındır.

Dil halk dilidir. Ancak Arapça ve Farsça kelimeler ile tasavvuf edebiyatına özgü kavramlara da yer verilir. Bu edebiyatın eserlerini tam olarak kavrayabilmek, din ve tasavvufla ilgili terimleri, efsaneleri, mecazları bilmekle mümkündür.

Tekke şairlerinin çoğu öğrenim görmüş olduğu için İslami terimler, Arapça-Farsça sözcükler şiire girmiş; bu da dilin diğer Halk edebiyatı kollarına göre daha ağır olmasına neden olmuştur.

Tasavvuf edebiyatının genel özellikleri 4

Tekke edebiyatında kullanılan nazım şekilleri

Tekke şiiri, halk şiirinden de divan şiirinden de nazım şekilleri almıştır.

Bu şiirlerde hem halk edebiyatı nazım şekilleri hem de divan şiiri nazım şekilleri kullanılmıştır.

Tekke edebiyatında kullanılan en yaygın tür ilahidir. Ancak ilahi koşma nazım şeklinin farklı bir versiyonudur. Aynı şekilde nefes, deme ve nutuk gibi türler de aslında aşık edebiyatında kullanılan koşma ve semainin kısmen değişmiş halleridir.

Tasavvuf edebiyatının genel özellikleri 5

Tekke edebiyatında kullanılan ölçü

Ölçü hece ölçüsüdür. Kimi zaman şairlerin aruz ölçüsü kullandığı da olur.

Yunus Emre gibi bazı sanatçılar ise aynı eser içinde hem aruz ölçüsünü hem de hece ölçüsünü bir arada kullanmayı tercih etmiştir.

Tasavvuf edebiyatının genel özellikleri 6

Tekke edebiyatında kullanılan nazım birimi

Nazım birimi dörtlüktür, bazen beyit nazım birimi de kullanılmaktadır. Beyitle yazılan kimi şiirler musammat tarzında yazılmıştır. Yani beyiti oluşturan dizeler kendi içinde ikiye bölündüğünde dörtlük nazım birimi ortaya çıkmaktadır.

Tasavvuf edebiyatının genel özellikleri 7

Tekke edebiyatı şiir anlayışı

Şiirlerin çoğu ezgilidir ve söz sanatları fazla kullanılmamıştır.

Aşık, maşuk, şarap, saki gibi mazmunlara yer verilmiştir.

Şiirler özel bir ezgi eşliğinde söylenmiştir. Hem aşık şiirine hem de divan şiirine ait nazım biçimleri kullanılmıştır.

Tasavvuf edebiyatının genel özellikleri 8

Tekke edebiyatının dayandığı kaynaklar

Tekke edebiyatı vahdeti vücud düşüncesine dayanır. Varlığın birliği anlamına gelen bu terim tasavvuf fikrinin çekirdeğini oluşturur.

Ancak Orta Asya Türk kültürü, Hint inanışları, Fars mitolojisi gibi birbirinden çok farklı kaynaklar da tasavvuf edebiyatının oluşmasında etkili olmuştur.

Tasavvuf edebiyatının genel özellikleri 9

Tekke edebiyatının modern edebiyat üzerinde etkileri

Tasavvuf edebiyatı günümüz modern Türk edebiyatı üzerinde de etkilidir. Son dönemde eser veren pek çok romancı ve şair tasavvuf kaynaklarından faydalanmıştır. Ancak bu sanatçılar tasavvuf motiflerinden faydalanırken doğrudan doğruya alıntı yapmaktan kaçınmışlardır. Yani tasavvuf bu sanatçıların eserlerinin için sinmiş biçimde sembolik olarak varlığını sürdürmektedir.

Tasavvuf edebiyatının genel özellikleri 10

Tekke edebiyatının önemli temsilcileri

Tasavvuf edebiyatının eser vermiş yüzlerce temsilcisi bulunmaktadır. Bunlardan meşhur olmuş ve eserleri klasik kabul edilen bazı sanatçılar şunlardır:

  • Abdal Musa
  • Adile Sultan
  • Ahmed Fakih
  • Âşık Paşa
  • Aşık Virani
  • Aziz Mahmud Hüdayi
  • Elvan Çelebi
  • Erzurumlu İbrahim Hakkı
  • Eşrefoğlu Rûmî
  • Gaybi Sunullah
  • Gülşehri
  • Hacı Bayram Velî
  • Hacı Bektaş-ı Velî
  • İbrahim Gülşenî
  • Kaygusuz Abdal
  • Keçecizade İzzet Molla
  • Kul Himmet
  • Kul Nesîmî
  • Mahdum Kulu
  • Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî
  • Niyazî-i Mısrî
  • Pir Sultan Abdal
  • Rabguzî
  • Seyrânî
  • Sultan Veled
  • Süleyman Çelebi
  • Şah İsmail Safevî (Hatâî)
  • Şeyhülislam Yahya
  • Şeyyâd Hamza
  • Yazıcızâde Mehmed
  • Yunus Emre

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

Nabizade Nazım Karabibik Romanının Yazarı Kimdir?

 

Servetifünun Edebiyatının (Edebiyatıcedide) Genel Özellikleri

 

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir