Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

Sıfat Nedir, Türleri Nelerdir, Hangi Görevlerde Kullanılır?

Sıfat türü hakkında detaylı bilgiler

Varlıkları tanıtan, onları karşılayan sözcüklere isim denir. Her ismin kendine göre birtakım özellikleri vardır. İşte ismin önüne gelerek ismin özelliklerini bildiren yani ismi niteleyen ya da belirten sözcüklere sıfat (ön ad) denir.

Sıfatların özellikleri

Bir sözcüğün sıfat olabilmesi için bir addan önce kullanılması, o adı tamlama yoluyla ya nitelemesi ya da belirtmesi gerekir.

  • Sıfatlar her zaman çekim eki almaksızın tamlayan görevindedir.
  • Sıfatlar çoğullanmaz.
  • Ad durum eklerini almaz.
  • İyelik eklerini almaz.
  • Tamlama eklerini almaz.
  • Anlamından çok görev yönü ağır basar.

Sıfatlar, tamlanan durumundaki ada yönelik, “nasıl, ne durumda, ne renk, hangi, kaç, ne kadar” sorularına yanıt verir.

Sıfatlar, sıfat + isim formülüne genelde uyar.

Örnek:

Büyük önder geldikleri gibi giderler.

Örnek

Yaşlı teyze çok hasta.

Not

Sıfatlar tek başlarına kullandıklarında ya da çekim eki aldıklarında sıfat olma özelliğini kaybeder, zamir olurlar.

Örnek

Bunu senden aldım.

Çözüm

Bunu zamir olmuş.

Sıfatlar genel anlamda iki guruba ayrılır.

Görev ve Anlam Yönünden Sıfatlar

Niteleme Sıfatları

Adları; renk, durum, biçim vb. yönlerden niteleyen sözcüklerdir.

Niteleme sıfatları genellikle ada sorulan “nasıl” sorusunun yanıtıdır.

Örnek

Mavi deniz her zaman turistleri çeker.

Küçültme Sıfatları

Niteleme sıfatlarının sonuna -cik, -ce, -cek, -( )imsi, “( )mtırak eklerinden bir getirilerek anlamları daraltılır.

Örnek

Büyükçe bir evde oturmak isterim.

Çözüm

Büyüğe yakın, söylenmek istemiştir.

Not

Küçültme eklerinin “kısa, “ufak, minik, az, ince” gibi azlık, küçüklük bildiren sözcüklere aşırılık anlamı kattığı için bunların aynı zamanda birer pekiştirme olduğu unutulmamalıdır.

San (Unvan) Sıfatları

Rütbe, derece ve sosyal seviyelerine göre insan adlarına eklenen saygı ve tanıtma sözcükleridir. Bu sıfatlar, bir tür niteleme sıfatıdır.

Örnek

Doktor Yaşar

Yüzbaşı Ahmet

Not

Sıfat, hem addan önce hem addan sonra kullanılabilir.

Örnek

Ahmet Bey çok yıpranmış.

Çözüm

Sıfat isimden sonra gelmiş.

Örnek

Doktor Ahmet günde yüzlerce hastaya bakmaktadır.

Çözüm

Sıfat isimden önce kullanılmış.

Sıfatlarda Pekiştirme

Sözcüğün ilk ünlüsünden sonra “m, p, r, s” seslerinden uygun olan biri getirilir. Sonra sözcük aynen tekrar edilir. Bunlar daima bitişik yazılır.

Örnek

Yapayalnız adam çok üşüyordü.

-çik ekiyle pekiştirilebilir.

Örnek

İncecik bir elbiseyle okula gitmiş.

İkileme yoluyla pekiştirme yapılır.

Örnek

Çeşit çeşit balıklarla karşılaştık.

Belirtme Sıfatları

Varlıkları diğer varlıklardan nicelik bakımından ayırmak için kullanılan sıfatlardır.

Varlıkların diğer varlıklarla ilgileri sonucunda onları belirtmek için kullanılır.

Bir belirtme sözcüğüne sıfat diyebilmemiz için sözcüğün şu üç özelliği taşıması gerekir:

  • Bir adla tamlama kurmalıdır.
  • Tamlayan durumunda bulunmalıdır.
  • Ad çekim eklerinden birini almamalıdır.

Belirtme sıfatları dörde ayrılır.

İşaret Sıfatları

Varlıkları işaret yoluyla belirten Sıfatlardır. Genellikle yer bildirir.

Söyleyen kişinin, sözünü ettiği nesneye uzaklığına göre değişir.

Örnek

Bu insanlar beni ne zaman anlayacak.

Şu araba dünyanın parası eder.

Sayı Sıfatları

Bir addan önce gelerek o adı sayı, ölçü, sıra yönünden belirten sözcüklerdir. Sayı sözcükleri temelinde addır. Bu sözcükler bir adı tamamladığında sıfat olur, bunun dışında ad görevinde kullanılır.

Örnek

İki yıl oldu, hala işe alışamadı.( Sayı sıfatıdır)

Sayı sıfatları beş gurupta inceleyebiliriz.

Asıl Sayı Sıfatı (Kaç)

Önüne geldiği ismin kaç tane olduğunu gösteren sayı sıfatıdır. Sayılar herhangi bir ek almadan ismin önüne gelir.
Kaç sorusuna cevap verir.

Örnek

Beş kilo elma alabilir miyim?

Çözüm

Beş asıl sayı sıfatıdır.

Örnek

On öğrenci, okuldan atıldı.

Çözüm:

On asıl sayı sıfatıdır.

Not

Bir sözcüğü cümledeki kullanım özelliklerine göre değişik görevler üstlenir.

Örnek

Bir insan bunu nasıl yapar.

Çözüm

Bir belgisiz sıfattır.

Örnek

Biri bu konuda araştırma yapıyor.

Çözüm

Biri cümlede belgisiz zamirdir.

Sıra Sayı Sıfatları

Sayılara”-( )nci” eki eklenerek oluşturulur. Bu ifadeler ada yönelik kullanılırsa sıra sayı sıfatıdır.

Örnek

İkinci sınıfta onunla tanıştık.

Çözüm

İkinci  =  sıra sıfatı

Sınıfta = ad

Üleştirme Sayı Sıfatı

Asıl sayılara -er / -ar eki getirilerek yapılır.

Örnek

Yarımşar gün izin veriyorlar.

Çözüm

Yarımşar = sıfat

Not

Üleştirme sayı sıfatlarının tamamladığı adlar “-ler” eki almaz ancak, “-iz” ekiyle türetilen sıfatların belirttiği adlar “-ler” eki alabilir.

Kesir Sayı Sıfatları

İsimleri kesir anlamıyla belirten sözcüklerdir.

Örnek

Benim payıma üçer elma düştü.

Çözüm

Üçer = üleştirme sayı sıfatı

Elma = isim

Soru Sıfatları

Önüne geldikleri adları, soru anlamıyla belirten sözcüklerdir.

Örnek

Hangi sokak olduğunu bilmiyorum.

Çözüm

Hangi = soru sıfatı

Sokak = isim

Belgisiz Sıfatlar

Önüne geldiği ismi tam olarak değil de “şöyle böyle, aşağı yukarı” belirten sözcük ya da söz gruplarıdır.

Örnek

Bazı öğrenciler, her gün birkaç deneme çözüyor.

Çözüm

Bazı, her, birkaç belgisiz sıfattır.

Not

Belgisiz sıfat olarak kullanılan sözcükler bir varlığın adının yerine kullanıldığında, ek alıp çoğullandığında belgisiz zamir olarak değerlendirilir.

Not

Bir sözcüğü kullanıldığı cümleye göre belgisiz sıfat veya asıl sayı sıfatı olabilir.

Sıfat Tamlamaları

Cümlelerde isim yoksa sıfat da yoktur. Sıfatlar her zaman kendisinden sonra gelen ismi ya niteler ya da belirtir. Bu durumda bir sıfat ve bir ismin oluşturduğu tamlamalara “sıfat tamlamaları” deriz, yani nerede sıfat varsa orada sıfat tamlaması vardır.

Örnek

İki kalem alıp derse girdi.

Çözüm

İki = sıfat = tamlayan

Kalem =  ad = tamlanan

Adlaşmış Sıfat

Bir sıfatın cümlede sıfat görevinde kullanılması için bir isimle birlikte ve ondan önce gelecek şekilde kullanılması gerekir. Sıfatlar aynı zamanda isim çekim eki almamalıdır. Sıfatlar bu durumlara uygun kullanılmazsa, yani isim çekim eki alırsa, isimden sonra gelirse veya bir isimle kullanılmazsa adlaşır, tür olarak isim olur.

Bir sıfat önündeki isim söylemeden onu anımsatacak şekilde kullanırsa adlaşmış sıfat olur.

Örnek

Yaşlılara hiç saygı duymuyordu.

Çözüm

Yaşlı insanlara hiç saygı duymuyordu.

Not

Bir sözcüğün adlaşmış sıfat olup olmadığını anlayabilmek için şüphelendiğimiz sözcükten sonra bir isim getirmeliyiz. Sözcük getirdiğimiz ismin sıfatı oluyorsa adlaşmış sıfattır.

Yapı Bakımından Sıfatlar

Basit Sıfatlar

Yapım eki almamış kök halindeki sıfatlardır.

Örnek

İyi insan lafın üzerine gelir.

İlkbahar dedi mi mor menekşe açar.

Türemiş Sıfat

Yapım eki almış (gövde durumunda) sıfattır. Bu sıfatlar addan ya da eylemden türeyebilir.

Örnek

Kışlık elbiseler her zaman gelecek

Çözüm

Kış-lık = türemiş sıfat

Elbiseler = isim

Birleşik Sıfatlar

İki ya da daha çok sözcüğün birleşmesinden doğan sıfatlardır.

Bileşik sıfatlar, yapılışları bakımından üçe ayrılır.

Anlamca Kaynaşmış Birleşik Sıfatlar

Birden çok sözcüğün genelde anlamını yitirerek ya da yitirmeden kaynaşıp oluşturduğu sıfatlardır. Bu tür birleşik sıfatlar bitişik yazılır.

Örnek

Vurdumduymaz adam her zaman güvenilmezdir.

Çözüm

Vurdumduymaz = Anlamca kaynaşmış birleşik sıfat

Adam = isim

Kurallı Birleşik Sıfatlar

Sıfat ya da takısız isim tamlamalarına -lı, -lık, -sız ekleri geliştirilerek oluşturulur.

Örnek:

Kırmızı başlıklı kız yine ormana gidiyor.

Not

Sıfat tamlamalarında isimle sıfatın yerleri değiştirilip başa geçen isme ” -i” iyelik ekleri getirilerek “kurallı birleşik sıfat” oluşturulur.

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

20 Maddede Cumhuriyet Dönemi Edebiyatının Genel Özellikleri

 

Köy Seyirlik Oyunlarının 10 Özelliği ile En Yaygın Türleri

 

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir