Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

Fabl nedir, özellikleri nelerdir ve önemli temsilcileri kimlerdir?

Fabl, en eski anlatım türlerinden biridir

İnsanlık tarihinin en eski anlatım biçimlerinden biri olup öğretici bir nitelik taşır. Kahramanlarının hayvanlar veya bitkilerden seçilmesi onları daha da ilginç kılar. Kısa anlatım türleri olan fabllar aslında sözlü anlatım ürünleridir ancak edebiyat tarihinde yazıya geçirilmiş önemli fabl örnekleri de vardır.

Fabl nedir?

Genellikle kahramanları bitkiler ya da hayvanlardan seçilen, başında ya da sonunda bir öğüt veren, manzum ya da düz yazı biçiminde oluşturulan hikâyelere fabl denir.

Olaya bağlı bir anlatımı olan fabllarda hayattan alınan kesitler hayvanlar ya da bitkiler aracılığıyla aktarılır.

Fabl türünün özellikleri

Okuyucuya bir ders ya da öğüt vermeyi amaçlar. Bu özelliği ile sanatsal metin değil öğretici metin kabul edilir. Ancak öğreticilik amaçlanmasına rağmen dil ve anlatım bakımından son derece sanatsal bir yapısı vardır.

Tarihte eğitim-öğretim amacıyla sıkça kullanılmıştır. Özellikle dini-ahlaki konuların aktarılmasında fabllara yaygın biçimde başvurulmuştur.

Teşhis ve intak sanatına fazlaca yer verilen fabllarda soyut konular hem somutlaştırılarak hem de belirli bir hareket bağlamında verilir. (Teşhis, insan dışındaki varlıkların insana benzetilmesi sanatıdır, intak ise insan dışındaki varlıkların konuşturulmasıdır.)

Didaktik ve sembolik özellikler taşıyan fabllar, güldürürken eğitmeyi amaçlar.

Fabllar düz yazı şeklinde yazılabilecekleri gibi şiir şeklinde de yazılabilirler.

Serim, düğüm, çözüm bölümlerine bağlı kalınan fabllarda kişi, olay, zaman, yer olmak üzere dört öge bulunur. Yani fabllar klasik kurgu düzeni ile yazılmaktadır. Ancak günümüzde bazı sinema filmlerinde veya modern fabllarda bu klasik örgüye uyulmadığı da görülmektedir.

Ele alınan olay en az iki hayvanın başından geçer. Hayvanlardan biri iyi huylu diğeri ise kötü huylu bir tipi canlandırır. Yani tıpkı masallarda olduğu gibi fabllarda da iyi-kötü çatışması vardır. Fabllarda uzun kişi betimlemelerine yer verilmez. Çünkü kahraman olarak seçilen hayvan zaten belirleyici bir özelliği ile kendisini ifade etmektedir (Tilkinin kurnaz olması veya eşeğin saflığı gibi…)

Dünyada fabl türünün önemli örnekleri

  • Kelile ve Dimne (Hint edebiyatı)
  • Hesidos  (İşler ve Günler)
  • Alsopos’un Fablları (Ezop Masalları) (Yunan edebiyatı)
  • La Fontaine’nin Fablları (Fransız edebiyatı)

Türk edebiyatında fabl örnekleri

Mesnevi (Mevlana)

Mevlâna’nın Mesnevi adlı eserlerinde bu türün çok güzel örneklerini bulmak mümkündür. Bu eserdeki fabllar daha çok dini-didaktik bir amaç gözetilerek yazılmıştır. Mesnevi’deki bazı fabllarda bir hayvan ile bir insanın diyaloguna da rastlanır.

Harname (Şeyhi)

Öküzlere özenen bir eşeğin başından geçen kötü olaylar anlatılmaktadır. Eser aynı zamanda otobiyografik özellikler taşır. Çünkü yazar kendisine tımar olarak verilen bir köye gittiğinde başından kötü olayları bu eser aracılığı ile dile getirmiştir.

Yapılan fabl çevirileri

Tanzimat Dönemi’nde Şinasi ve Recaizade Mahmut Ekrem, La Fontaine’den çeviriler yaparak fabl türünün tanınmasını sağlamışlardır.

Cumhuriyet Dönemi’nde de Orhan Veli, La Fontaine’in fabllarını Türkçeye manzum olarak çevirmiştir. (La Fontaine’in Masalları 49 adet fabl çevirisi) edebiyatımıza kazandırmıştır.

Diğer önemli fabl yazarları ise şöyle sıralanabilir:

Ahmet Mithat Paşa “Kıssadan Hisse”

Nabizade Nazım “Bir Sansar ile Horoz ve Tavuk”  

Ali Ulvi Elöve “Çocuklarımıza Neşideler”

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

Anlatım Biçimleri Hakkında Bilinmesi Gereken Her Şey

 

Tasavvuf (Tekke) Edebiyatının Özellikleri 10 Önemli Madde

 

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir