Biyografi Türü Hakkında Bilinmesi Gereken Her Şey

Biyografi türünün özellikleri ve bu türde yazılmış önemli eserler

Bilim, sanat, spor vb. alanlarda başarı göstermiş kişilerin yaşamlarının anlatıldığı yazılardır.

Belgelere, kanıtlara, tanıklara başvurularak gerçekçi ve nesnel bir yaklaşımla yazılan yazılara biyografi denir.

Biyografi yazarı, sergileyici bir yaklaşımla, anlattığı kişinin yaşamım biçimlendirmiş olayları birbirine bağıntılı bir şekilde verir. Kişinin anılarından, mektuplarından, yakınlarının anlattıklarından faydalanarak bir tarihçi titizliğiyle çalışır.

Ele alınan kişinin doğum tarihi, yaşadığı yerler, yetişme ve öğrenim hayatı, meslekî kariyeri, kişiliği, eğilimleri, duygusal yönü, eserleri, hizmetleri, bunların etkileri, sosyal ilişkileri, dinî ve siyasî görüşleri, ün yaptığı alan vb. konular öğrenilmelidir. Bu bilgiler mümkün olduğu kadar belgelere dayandırılmalıdır.

Böylesine geniş kapsamlı ve derin bir araştırmayla söz konusu kişi tanındıktan sonra yazının hitap edeceği kitle tespit edilmelidir. Yazının detayları, öne çıkarılacak veya arka plana atılacak unsurlar, kullanılacak anlatım tarzı buna göre belirlenmelidir.

Anlatımın üçüncü kişinin ağzından yapıldığı biyografilerde bilgi verme ve izlenim kazandırma amacı vardır.

Giriş, gelişme, sonuç bölümlerinin yer aldığı biyografilerde daha çok öyküleme, açıklama ve betimleme gibi anlatım biçimlerinden yararlanılır.

Bu türün dünya edebiyatındaki ilk örneklerini Plutarkhos vermiştir.

Biyografi diye adlandırabileceğimiz Türk edebiyatındaki en eski eserler, evliyâ ve şuara tezkireleri ile menakıbnâmelerdir. Ahmet Cevdet Paşa’nın “Kısasü’l Enbiyâ” adlı eseri, bu türün önemli örneklerindendir. Aynı zamanda Divan edebiyatında şairlerin hayatları ve eserlerinden seçmelerden oluşan tezkireler de biyografik nitelikler taşımaktadır. Ayrıca biyografiler, otobiyografilere göre daha nesneldir.

Divan edebiyatında bu türün yerini tezkireler almaktadır. İlk tezkiremiz ise Ali Şir Nevai’nin Mecalis’ün Nefais adlı eseridir.

Ayrıca Süleyman Nazif, Fuat Köprülü, Mithat Cemal Kuntay, Nihat Sami Banarlı da biyografi türünde eser vermiş önemli edebiyatçılarımızdandır.

Biyografiler bilgi verme tarzına göre ikiye ayrılır

Ansiklopedik tarzda yazılmış biyografiler

Kronolojik sırayla sadece bilgi vermeye yönelik yazılardır. Bunların sanatsal yönü yoktur. Tarihi kaynaklarda geçen biyografiler genellikle bu tarzda yazılmıştır. Aynı zamanda belli bir bilim dalının tarihçesi verilirken haklarında bilgi verilen bilim adamlarının yaşamları da bu tarzda sunulur.

Sanatsal tarzda yazılmış biyografiler

Yazının sanatsal değerini ön plana çıkaran, öyküleyici anlatımla yazılan biyografilerdir. Bu tarz biyografiler sanatsal metin sayılır. Çünkü bilgi verme amacı ile sanatsal bir eser yazma gayreti iç içedir. Okur kahramanın hayatını öğrenirken aynı zamanda edebi zevk de alır.

Biyografiler yazım tekniğine göre üçe ayrılır

Bilimsel Biyografi

Kişiyle ilgili bilgiler kronolojik bir sırayla, eserleri, başarıları eleştirel bir bakışla belgelere dayanarak verilen bilgilerdir. Üniversitelerin bilimsel tezlerine konu olan biyografik çalışmalar bu tarzda yazılmaktadır.

Edebi Biyografi

Öyküleyici anlatımla, kişiyi roman kahramanı gibi olaylar içinde sunan eserlerdir. Kişinin ruh halini yansıtır. Biyografi yazarı gerçeklerle tamamen ters düşmeyecek düzeyde kurgusal eklemeler yapabilir.

Nekroloji

Ünlü bir kişinin ölümünün hemen ardından yakın çevresi tarafından onun üstün özelliklerini anı üslubuyla kaleme aldığı yazılardır. Nekrolojiler genellikle cenaze törenin yapıldığı hafta içinde gazete ve dergilerde yayımlanır. Konuyla ilgili görüşler genellikle birkaç paragrafı geçmez.

Bazen ölen ünlü bir şahıstan sonra yapılan sempozyumlarda da nekrolojiye yer verilebilir. Yani sempozyumdaki tüm bildiriler bir araya getirilerek geniş kapsamlı bir biyografi hazırlanabilir.

Türk edebiyatında yazılan önemli biyografi kitapları

Kudemadan Birkaç Şair (Recaizade Mahmut Ekrem)

Mehmet Akif (Süleyman Nazif)

Namık Kemal Hayatı ve Eserleri (Mehmet Kaplan)

Osmanlı Şairleri (Muallim Naci)

Tevfik Fikret (Kenan Akyüz)

Victor Hugo (Beşir Fuad)

Biyografi tarzında yazılan romanlar

Bir Bilim Adamının Romanı (Oğuz Atay)

Bir Fikir Adamının Romanı: Ziya Gökalp (Mehmet Emin Erişirgil)

İkinci Adam (Şevket Süreyya Aydemir)

İsmet İnönü (Yusuf Ziya Ortaç)

Tek Adam (Şevket Süreyya Aydemir)

Ülkücü Bir Yazarın Romanı: Ömer Seyfeddin (Tahir Alangu)

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

Ziya Osman Saba Yedi Meşale Grubunun En Başarılı Şairi

 

Ahmet Fakih yani Çarhname Kitabının Yazarı Hakkında Her Şey

 

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir