Bağlaç Nedir, Türleri Nelerdir, Hangi Görevde Kullanılır?

BAĞLAÇ TÜRÜ HAKKINDA AYRINTILI BİLGİLER

Cümlede sözcükleri, metinlerde cümleleri bağlayarak anlam ve anlatım bütünlüğü sağlayan sözcük ya da söz öbekleridir.

Bağlaçlar da yardımcı sözcüklerdir. Cümlede anlamı ve anlatımı berraklaştırırlar. Tek başlarına anlam taşımazlar. Kullanıldıkları cümlelerden çıkarıldıklarında çoğu kez anlam bozulmaz. Çoğu zaman bir bağlacın yerine bir başka bağlaç getirilebilir. Kimi zaman cümlede 
vurgunun düşmesine yol açabilen bağlaçlar cümlede, bağladıkları öğelere anlam katar.

BAĞLAÇLARIN ÖZELLİKLERİ

  • Bağlaçlar da ilgeçler gibi tek başlarına anlam taşımaz.
  • Bağlaçlar çekim eki almaz.
  • Cümleden çıkarıldığında genellikle cümle anlamsızlaşmaz; ancak cümlenin anlamında daralma olabilir.
  • Bağlaçlar tek başına cümlenin bir öğesi olamaz.
  • Bağlaçların çoğu dilimize yabancı dillerden geçmiştir. Dilimizin yapısal özellikleri bağlaçların kullanılmasına gereksinme bırakmamaktadır. 

Kimi bağlaçların yerine virgül, noktalı virgül, iki nokta gibi noktalama işaretlerinin de kullanılabileceğini de vurgulamakta fayda vardır.

BAĞLAÇ TÜRLERİ

SIRALAMA BAĞLAÇLARI

Sıralama bağlaçları, “ve, ile” sözcükleridir. Bu bağlaçlar, aynı görevi yapan sözcükleri ya da biri diğerinin ardından gerçekleşen eylemleri sıralamaya yarar. Bunlarda “ile” sözcüğü yalnızca görevdeş sözleri, “ve” bağlacı ise hem görevdeş sözleri hem de cümleleri bağlar.

Örnek

Konuyu iyi ve kısa anlattı bizlere.  (Belirteç – Belirteç)

Örnek

Pazara gidip elma ile armut aldım. (B.sız nesne  –  B.sız nesne)

KARŞIT CÜMLELERİ BAĞLAYANLAR

Ama, fakat ancak, yalnız, lakin, halbuki, oysa, hiç olmazsa, hiç değilse, hoş, bununla birlikte, kaldı ki,. ne var ki, yeter ki, gerçi, her ne kadar…

Örnek

Buranın manzarası güzel ancak yolu çok kötü.

NEDENLİK BAĞLAÇLARI

Çünkü, zira, madem, mademki, bu yüzden, bu nedenle, ,değil mi ki… 

Örnek

Mademki gelmiyecektin niçin beni aradın.

VARSAYIM BAĞLAÇLARI

Tut ki, diyelim ki, farz edelim ki, kabul edelim ki, Ola ki…

Örnek

Diyelim ki bir ıssız adaya düştün, ne yapardın. 

OLASILIK BAĞLAÇLARI

Olasılık bağlaçları “belki, bakarsın, kim bilir, sanırım, yoksa…” sözcükleridir. Bu bağlaçlar, biri diğerinin olasılığını belirten iki yargıyı bağlamaya yarar.

Örnek

Geç kaldık “sanırım” o gitmiştir.

PEKİŞTİRME BAĞLAÇLARI 

Hem de, bile üstelik, hatta, ayrıca, bundan başka… . 
Bu bağlaçlar iki cümlenin arasında yer alır ve cümleleri çeşitli yönlerden pekiştirir.

Örnek

Yemeğini yemiş hatta çayını içmiş.

DE BAĞLACI

De bağlacı cümleleri sözcük öbekleri bağlar. Bağlama görevi yanında eşitlik, birliktelik, gibilik… anlamı katar.

Söze “küçümseme” anlamı katar.

Örnek

Çalışıp da işinde başarılı olacakmış da bize bakacakmış.

Böbürlenme anlamı katar.

Örnek

Bir çay yapayım da gör.

Önemsememe anlamı katar.

Örnek

Odun kırmak da iş mi?

Sorulu cümlelerde “şaşma” bildirir

Örnek

Sen de mi derse geç gelecektin? 

“Özgülük” anlamı katar

Örnek

Bunları biz eleştirmeyelim de kim eleştirsin?

Yalvarma anlamı katar

Örnek

Şu işimi yapsan da bir an önce gitsem.

Yinelenen sözcükler arasında “sürerlik, direnme” bildirir.

Örnek

Bebek de bebek diye tutturdu küçük Zühre.

Aşırılık anlamı katar

Örnek

Hava da çok soğuk.

“Övünme, beğenme” anlamı katar.

Örnek

Ne iyi ettin de aldın şu evi!

Not

“De” bağlacı, genelikle  “dahi, hatta, bile, üstelik” bağlaçlarıyla özdeş kulanımdadır.

Kİ BAĞLACl 

“Neden sonuç” ilişkisi kurar:

Örnek

Haberi var ki erken geldi

Kendisinden önceki ögeyi pekiştirir

Örnek

Bu savaş filmi ki izlemeye değer.

Eksiltili cümlelerde duygu yoğunluğunu artırır.

Örnek

Onu nasıl böyle bırakırım ki…

Sorulu cümlelerde “kuşku, endişe” anlatır:

Örnek

Acaba telefon eder mi ki oraya gidince?

Kimi cümlelerin sonunda kullanıldığında “yakınma, kınama” anlatır:

Örnek

Beni hiç aramadı ki!

Not

Farsçadan alınan “ki” bağlacı Türkçenin sözdizimine aykırı cümlelerin kullanılmasını yaygınlaştırmıştır. Bu bağlaç biçimce sıralı cümleleri bağlar; ancak temel cümleyle yan cümlenin yerini değiştirir.

Dilimizde tek cümleyle anlatılabilecek yargıları iki cümleye böler.

YAPILARINA GÖRE BAĞLAÇLAR

Basit (Yalın) Bağlaçlar

De, ki, ve, ile, ama, bile, yani, meğer…

Türemiş Bağlaçlar

Örneğin, üstelik, yalnız, açıkçası, kısaca…

Birleşik Bağlaçlar

Oysa, öyleyse, neyse, yoksa, kim bilir, veyahut, veya, meğerse, sanki, halbuki, oysaki, çünkü…

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

Seydi Ali Reis Miratül Memalik Kitabının Yazarı Kimdir?

 

Yahya Kemal Beyatlı Kimdir, Eserleri Nelerdir, Nasıl Bir Sanat Anlayışına Sahiptir?

 

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir