Ahmet Mithat Efendi Yazı Makinesi Lakabını Taşıyan Başarılı Bir Yazardır

Ahmet Mithat Efendi’nin Yaşamı, Sanatı ve Eserleri

Tanzimat dönemi Türk edebiyatının en başarılı sanatçılarından biridir. Edebiyatın pek çok farklı türünde eserler vermiştir. Bu yüzden “yazı makinesi” olarak adlandırılır. Edebiyatı halkı eğitmek için bir araç olarak kullanmıştır. Ahmet Mithat Efendi aynı zamanda gazeteci kimliği ile de tanınmıştır.

Türk edebiyatının büyük sanatçılarından biri olan Ahmet Mithat Efendi, popüler eserler ile klasik eserler arasında bir denge kurmuş ve böylece geniş halk kitlelerine seslenmeyi başarmıştır.

Namık Kemal ve diğer Tanzimat sanatçıları ile tanıştıktan sonra siyasetle ilgilenmiş ve 3 yıl Rodos’ta sürgün yaşamıştır. Sürgün hayatı bittikten sonra İstanbul’da kendi matbaasını kurarak eserlerini bastırmıştır.

Batı kültürünü yaymak amacıyla matematik, kimya, fizik, hukuk gibi bilim dallarıyla ilgili yazılar da yazmıştır.

Tanzimat edebiyatı yıllarında halka okuma zevkini aşılayan gazeteci ve romancımızdır. Romanlarını gazetelerde tefrika ederek kendisini takip eden bir okur kitlesi oluşturmayı başarmıştır. (Tefrika etmek bir romanın gazetelerde parça parça okurlara sunulmasıdır. Tefrikanın en önemli özelliği romanı heyecanlı bir yerde keserek ertesi gün de gazetenin okunmasını sağlamaktır.)

Dağarcık, Kırkanbar dergilerini, İbret, Devir, Bedir gazetelerini çıkarmıştır. İstanbul’da matbaa kurmuş ve eserlerini basmıştır.

Yazdıklarının sanatla, kalıcılıkla pek ilgisi olmadığını bile bile, halkı aydınlatmak, çoğunluğa bir şeyler öğretmek gayesindedir.

Halkın psikolojisini çok iyi bilir. Sade bir dili, açık bir anlatımı vardır. Toplumsal faydayı ön plana alır. Eserlerinde, olmayacak rastlantılara, olağanüstü olaylara, her zaman rastlanan tiplere çok yer verir.

Eserlerinde ansiklopedik bilgilere yer vermiştir. Ancak bu bilgileri olayların akışı içinde vererek okuru sıkmayacak bir tutum benimsemeye çalışır.

Halkı eğitme çabalarından dolayı Hace-i Evvel (İlk Öğretmen) olarak anılmıştır. Tanzimat edebiyatının popüler (halkçı) yapıtlar üreten en önemli sanatçısıdır.

Kendisinden sonra çıkan ve edebiyatı sadece sanatsal kaygılara bağlayarak halkın sorunlarına duyarsız kalan Servetifünun sanatçılarını şiddetli biçimde eleştirmiştir. Bu konuda Dekadanlar adlı makaleyi yayımlamış ve çok şiddetli tenkitlerde bulunmuştur.

Romantizm etkisiyle yazdığı yapıtlarında yalın bir dil kullanmış, meddah tekniğinden yararlanmıştır. Meddah tekniğinde önce olay anlatılır, sonrasında bu olaydan çıkarılacak ders hakkında bilgi verilir. Yani yorum okuyucuya bırakılmaz, yazar eserinden çıkarılması gereken mesaj hakkında bilgi verir.

Yapıtlarında üsluba önem vermemiş, sanatsal kaygı gütmemiştir.

Romanlarının akışını keserek uzun uzun açıklamalar yapar, bilgi verir. Bu tarz edebi tekniklere uygun olmasa da halktan büyük rağbet ve takdir görmüştür.

Ahmet Mithat Efendi’nin eserleri

Roman

Felatun Bey’le Rakım Efendi

(Doğu-Batı çatışmasının iki zıt karakter üzerinden anlatılmasıdır. Birbiri ile arkadaş olan Felatun Bey ile Rakım Efendi’nin tutum ve davranışları üzerinden medeniyet tahlili yapar.)

Hasan Mellah Hüseyin Fellah

(Türk edebiyatındaki ilk macera romanı kabul edilir)

Esrar-ı Cinayet

(İlk polisiye roman olarak anılır. Merak unsurunun etkili olarak kullanıldığı ilk Türk romanıdır.)

Dünyaya İkinci Geliş

Jön Türk

Yeniçeriler

(Tarihsel roman denemesidir.)

Paris’te Bir Türk

Henüz On Yedi Yaşında

Dürdane Hanım

Müşahedat

Yeryüzünde Bir Melek

Karı Koca Masalı

Öykü

Letaif-i Rivayet

(Türk edebiyatının ilk öykü kitabı kabul edilir.)

Kıssadan Hisse

Gezi Yazısı

Avrupa’da Bir Cevelan

Anı

Menfa

Tiyatro

Çengi

Çerkez Özdenler

Hükm-i Dil

Eleştiri

Müdafaa

Makale

Durub-ı Emsal-i Osmaniye Hekimiyatının Ahvalini Tasvif

(Şinasi’nin Durub-i Emsali Osmaniye adlı kitabında bulunan 20 atasözünün detaylı açıklamasıdır.)

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

Edat (İlgeç) Hakkında Bilinmesi Gereken Her Şey

 

Sultan Veled Mevlana’nın Oğlu Olup Babası Gibi Büyük Bir Şairdir

 

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir