Ünlem Nedir, Türleri Nelerdir, Nasıl Yazılır?

Ünlemler heyecan bildiren sözcüklerdir

Ünlemler en genel ifade ile yoğun insan duygularını ifade eden sözcüklerdir.

Bir coşkunun etkisiyle içten kopup gelen “sevinç, korku, üzüntü, acıma, şaşırma, kızgınlık, beğenme vb.” duygularımızı anlatmaya ve aktarmaya yarayan ses, sözcük ya da söz öbekleridir.

Ünlemlerin özellikleri

Asıl ünlemler farklı dillerde ortak olabilmektedir. Birbirinden gramer ve menşe bakımından çok uzak dillerde aynı seslerden oluşan ünlemlere rastlanabilir. Bu durum pek çok araştırmacının “dillerin ünlem ifadelerinden doğduğu” yönünde bir görüş iddia etmelerine yol açmıştır.

Asıl ünlem ifadeleri anlamsız sesler ya da ses topluluklarıdır. Bazı ünlemler anlamlı kelimelere yakın gibi görünse de ünlemlerde sözlük anlamını sorgulamak doğru değildir.

Kimi anlamlı sözcükler, söyleniş özellikleriyle ünlem değeri kazanabilir. Ancak bu sözcüklerin ünlem olabilmesi için normal kullanıştan daha vurgulu söylenmeleri gerekir.

Kimi ünlemler seslenme amacıyla kullanılır. Bu ünlemler komut verme veya komutlara cevap verme özelliği gösterir.

Ünlemler “Asıl Ünlemler” ve “Ünlem Değeri Taşıyan Sözcükler” olmak üzere iki grupta incelenir:

Asıl Ünlemler

Her zaman ünlem olarak görev yapan sözcüklerdir.

Asıl ünlemler de kendi içinde ikiye ayrılır:

Seslenme ünlemleri

Seslenmeye, dikkat çekmeye yarayan ve söze değişik anlamlar katan ünlemlerdir: “Hey, ey, haydi, ha, hu, ya, hişt…”

Örnek

Haydi arkadaşlar, buraya gelin!

Bunların dışında adlar ve eylemler de seslenme ünlemi olarak kullanılabilir.

Örnek

Emre! Buraya gel.

Duygu belirten ünlemler

Bu ünlemler cümlelere sevgi, coşku, heyecan, üzüntü, acı, şaşma, beğenme, rahatlık, mutluluk, utanma, sıkılma, korku, pişmanlık, reddetme, onaylama, güdüleme… duyguları katar. 

A! ünlemi cümleye öfke anlamı katar.

Örnek

Aaa! ne biçim konuşuyor.

Ah! ünlemi cümleye özlem, istek, acıma, üzüntü… anlatır.

Örnek

Ah, bir daha görebilsem! (Özlem)

Ay! ünlemi; acı, beğenme, sevinç, üzüntü… anlatır.

Örnek

Ay! yine ayırmaya başladı.

Ünlem Değeri Taşıyan Sözcükler

Asıl görevi ünlem olmayan kimi sözcükler, söyleyiş özelliğine göre söze türlü duygular katar. Bu kullanım sırasında asıl görevi ad, adıl, sıfat, belirteç ve eylem olan kimi sözcükler ünlem özelliği kazanır. Böyle kullanılan sözcükler, üstlendikleri işlerden ötürü tür değiştirmiş sayılır.

Örnek

Allah’ım! Bu ne felaket.

Baba! Köpek geliyor.

Not

Kimi zaman cümlede ünlem türünde bir sözcük kullanılmadığı halde cümlenin tümü ünlem özelliği kazanır çünkü cümlenin tümü bir duygunun etkili anlatılmasını sağlar. Bu durumda cümle, bir coşkunun etkisiyle ağızdan birdenbire çıkar.

Örnek

Öldürdün beni!

Ünlemler nasıl yazılır?

Ünlem bildiren ifadeler cümle başında değillerse küçük harfle başlarlar.

Ünlem sözcüklerinden sonra ise virgül işaretinin kullanılması da ünlem işaretinin kullanılması da mümkündür. Dikkat edilmesi gereken husus virgülden sonra gelen harfin küçük, ünlemden sonra gelen harfin ise büyük karakterli yazılmasıdır.

Örnek

Eyvah, yine kırıldı! (Doğru)

Eyvah! Yine kırıldı. (Doğru)

Ah, kolumuz kanadımız kırıldı! (Doğru)

Ah! Kolumuz kanadımız kırıldı(Doğru)

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

Tanzimat Edebiyatının Genel Özellikleri Birinci ve İkinci Dönem

 

Edebi Forum Soru Cevap Tekniğine Dayanan Anlatım Türüdür

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir