Sohbet (Söyleşi) Türü Hakkında Bilinmesi Gereken Her Şey

Sohbet türünün belirleyici özellikleri ve temsilcileri

Bir yazarın okuyucusu ile konuşuyormuş gibi kaleme aldığı yazılara sohbet (söyleşi) denir. Üslup ve içerik bakımından son derece özgür bir tür olan sohbetlerde konu sınırlaması yoktur. Yazar dilediği her konuda fikirlerini okurlarla paylaşabilir.

Sohbet türü kuralları ve kapsamı belirsiz bir edebi türdür. Bu nedenle sohbet ile deneme, sohbet ile fıkra ve sohbet ile makale sık sık karıştırılmaktadır.

Aslında fikir temeline dayanan yazı türlerini birbirinden kesin çizgilerle ayırmak çoğu zaman mümkün olmamaktadır. Örneğin bir eser hem fıkra hem de sohbet niteliği taşıyabilir. Aynı şekilde kimi gezi yazıları içinde de sohbet parçaları bulunabilir.

Sohbet türünün tanımı

Herhangi bir konu üzerinde yazarın kişisel görüş ve düşüncelerini kesin bir yargıya varmadan sade bir anlatımla okuyucuyla konuşuyormuşçasına ortaya koyduğu yazı türüdür.

Sohbet bir bakıma fıkraya benzer ama okuyucuyla konuşuyormuş havası, okuyucuya sorular yöneltme ve tekrar yanıtlama yöntemi onu fıkradan ayırır.

Eski edebiyatta sohbet türü için musahabe ifadesi de kullanılmaktadır. Güzel sohbet eden insanlara ise hoşsohbet denmiştir. Divan edebiyatında gülünç konuları dile getiren eserlere “nükte”, bu eserlerin yazarlarına ise “nüktedan” adı verilmiştir.

Sohbetlerde dile getirilen konular

Sohbet her konuda yazılabilen öznel bir yazı türüdür. Bu nedenle kanıtlama çabası yoktur.

Bir konunun fazla derinleştirmeden biriyle konuşuyormuş gibi anlatıldığı fikir yazılarıdır.

Sohbetlerde çoğunlukla herkesi ilgilendirecek konular seçilir. Herhangi bir konuda yazılabilmesi ve kamuoyu oluşturma amacı taşıması bu türü fıkradan ayırır.

Sohbet türünde kullanılan üslup

Oldukça yalın ve sade bir dilin kullanıldığı bu türde konu uzatılmaz, ayrıntılara gidilmez, yeri geldikçe atasözü ve vecizelerden yararlanılır.

Devrik cümleler, soru cevaplı bir anlatım sohbetin diğer özellikleridir. Düşünce okuyucuyu sıkmadan günlük konuşma havası içinde verilir.

Makaleden farkı, üslubunda ve anlatımındadır. Makalenin ağırbaşlı ve ciddi havası burada yerini samimiyete bırakır. Nasıl ki dostlarımızla konuşurken senli benli bir hava içinde dertleşir, fikirlerinizi fazla derinliğe kaçmadan, ağır ve ilmi çözümlemelere girmeden ortaya serer, açıklar ve bir hal yolu bulmaya çalışırsak sohbet yazıları da bu nitelikleri taşır.

Sohbet, anılardan, halk fıkralardan, nüktelerden, özlü sözlerden yararlanır.

Sohbet ile musahabe arasındaki fark

Sohbet ile musahabe sözcüklerinin her ikisi de “karşılıklı konuşmak” anlamına gelir yani bu kelimeler anlamdaştır. Ancak aralarında önemli bir fark vardır.

Sohbet bir edebi tür olup yazılı ürünler için kullanılır. Musahabe ise daha çok günlük yaşamda insanların karşılıklı dertleşmeleri anlamındadır. Ancak günümüzde musahabe kelimesi unutulmuştur. Sohbet ifadesi ise hem yazılı bir edebi türün adı hem de karşılıklı konuşma biçimi anlamında kullanılmaktadır.

Sohbet türünde eser veren sanatçılar

  • Ahmet Rasim (Ramazan Sohbetleri)
  • Şevket Rado (Eşref Saati)
  • Melih Cevdet Anday (Dilimiz Üzerine Söyleşiler)
  • Nurullah Ataç (Karalama Defteri)
  • Suut Kemal Yetkin (Edebiyat Söyleşileri)

Bu sanatçılar dışında Cenap Şahabettin, Attila İlhan, Refik Halit Karay, Cahit Külebi, Hasan Ali Yücel, Yahya Kemal Beyatlı, Oktay Rıfat Horozcu, Nihat Sami Banarlı gibi yazarlarımız da bu türde eserler vermişlerdir.

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

Kutadgu Bilig ilk mesnevi, ilk alegori ve aruzla yazılan ilk eser

 

Müfit Ratıp Kimdir, Yaşamı, Eserleri ve Sanat Anlayışı

 

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir