Meddah Tek Kişilik Geleneksel Türk Tiyatrosu

Meddah oyunu hakkında önemli bilgiler

Meddah kelimesi, halkı eğlendirmek için tuhaf hikâyeler anlatan ve taklitçilik yapan adam anlamına gelir. İsminden de anlaşıldığı gibi bir meddah, halk karşısında hikâye anlatırken hikâyedeki olayları tek başına, jest ve mimiklerini de kullanarak canlandırmaya çalışır.

Oynayış ve anlatış yöntemiyle orta oyunu ve Karagöz’e çok benzer. Ancak meddah, zengin kaynaklara dayanır, öykü birikimi çoktur, gülmece yanı daha ağır basar. Kişileri, toplum içinde her gün karşılaştığımız insanlardan oluşur. Meddah öyküleri, daha çok kent kültürünün bir ürünüdür. Kentlerde tutunmuş ve gelişmiştir.

Meddahlık, için tek kişilik tiyatro da denebilir. Ancak gerek konuyu işeyişi gerekse de seyirciyle kurulan iletişim bakımından modern tiyatro türlerinden farklı özellikler gösterir.

Meddah mizah ile eleştiriyi birleştiren bir türdür

Topluluğu güldürmeyi amaçlayan meddah satır aralarından ciddi toplumsal mesajlar da vermektedir. Yani bu tür salt komedi olarak algılanmamalıdır. Kendi dönemlerinde toplum üzerinde etkili olmuş pek çok meddah vardır. Hatta toplumu etkileme özelliklerinden ötürü çeşitli sıkıntılar yaşayan sanatçılar da bulunmaktadır.

Meddah karakterinin özellikleri

Meddah oyunu tek bir karakter üzerine kurulur. Bu oyuncu yetenekleri ile tüm kitleyi kendisine bağlamak zorundadır.

Meddah, tiyatronun bütün kişilerini kendisinde toplayan bir aktördür. Yüksekçe bir yerde oturur, anlattığı öyküdeki kişileri ağız özelliklerine göre canlandırır.

Perdesi, sahnesi, kostümü, dekoru, kişileri olmayan bu tiyatronun her şeyi, meddah denen o tek kişinin zekasına, bilgisine, kültürüne, söz söylemedeki başarısına bağlıdır.

Meddah, anlatacağı öyküye geçmeden önce “Haak dostum Haak!” diyerek ardından da birkaç beyit söyleyerek öyküye girer. 

Günümüzdeki karşılığı olarak stand-up gösterileridir, tarzındaki görüşler gerçeği yansıtmamaktadır. Çünkü stand-up sahne tekniğine dayanan ve öncesinde ciddi bir hazırlık aşaması gerektiren bir türdür. Oysaki meddah sanatında asıl önemli husus olayların doğaçlama canlandırılmasıdır.

Meddah oyununda kullanılan aksesuarlar

Meddahın, elinde tuttuğu sopa ile boynuna doladığı mendil olmak üzere iki aksesuarı vardır. Mendille çeşitli başlıklar yapar çeşitli etnik grupların ve çeşitli meslekten kişilerin giyimlerini taklit eden mendili kimi zaman terini silmek için kimi zaman da değişik sesler çıkarmak için kullanır. Meddah değneği ile de oyunu başlatır, seyirciyi susturur, kapıyı vurur ve saz, süpürge, tüfek, at taklitleri yapar. Değneği seyircinin dikkatini toplaması için en önemli yardımcısıdır.

Meddah oyunlarının konusu

Meddah anlatısını günlük yaşamdaki olaylar oluşturur. Halkın anlamadığı soyut konular meddahta geçmez. Çünkü meddahın izleyici kitlesi geniş halk kitleleridir. Bu gerçeğin farkında olan meddahlar çok soyut konuları işlememeye dikkat eder.

Meddah oyununda yer ve zaman sınırlaması yoktur. Ancak havanın güzel olduğu mevsimler, ordunun sefere çıkmadığı dönemler ve ramazan ayları meddah oyunlarının en yaygın biçimde gösterildiği zamanlardır.

Meddahlar, oyunlarını çeşitli bilmecelerle süsler ve seyircinin ilgisini taze tutmaya çalışır.

Meddah, oyunun sonunda kıssadan hisse verir. Yani meddah anlattıklarından bir sonuç çıkararak izleyicilere ders verir.

Meddahın İslamiyet öncesi Türk topluluğunda adı şaman ya da baksıdır. Ancak şaman ve baksılar aynı zamanda şair ve hekimdir. Meddahlar ise sadece tiyatro ile uğraşmaktadır.

Meddah, kişilerin ağız özelliklerinin yanı sıra hayvanların, doğanın ve cansız nesnelerin seslerini de taklit eder.

Mecumua-yı Fevaid nedir?

Günümüzde meddahlıkla ilgili fazla kaynak yoktur. İstanbul Üniversitesi’nde bulunan Mecmua-yı Fevaid, meddahlar üzerine yazılmış önemli bir kaynaktır. Bu eserde meddah sanatının özellikleri ile önemli meddahlar hakkında bilgi verilmektedir.

En meşhur meddah ustaları

Tarihte adından söz ettiren en meşhur meddah ustaları İsmail Dümbüllü ile Erol Günaydın’dır. Erol Günaydın aynı zamanda pek çok sinema filminde de oynamıştır.

Meddah kavuğu ne demektir?

Tiyatroya hizmet etmiş ve bu sanatın halk arasında itibarını yükseltmiş kişilere verilen sembolik bir kavuktur. Bu kavuk her zaman döneminin en usta sanatçılarının birinde bulunur. Sanatçı yaşlandığını düşündüğünde kendisinden sonra gelen genç bir sanatçıya bu kavuğu emanet eder.

Meddah kavuğu önce Münir Özkul’a daha sonra da Ferhan Şensoy’a geçmiştir. Günümüzde kavuk Rasim Öztekin’dedir ve özel bir banka kasasında muhafaza edilmektedir.

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

Empresyonizm (İzlenimcilik) Akımı Hakkında Bilinmesi Gereken Her Şey

 

Ahmet Haşim Fecriati Edebiyatının Sembolist Şairi

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir