Kutadgu Bilig ilk mesnevi, ilk alegori ve aruzla yazılan ilk eser

Kutadgu Bilig hakkında ayrıntılı bilgiler

Kutadgu Bilig, Türklerin İslamiyet’e geçişlerinden sonra yazılan ilk büyük edebi eser kabul edilir. Bazı araştırmacılara göre “geçiş dönemi ürünü”dür.

Yusuf Has Hacip tarafından kaleme alınan eser pek çok özelliği itibari ile Türk edebiyatında ilk olma özelliğini göstermektedir. Kutadgu Bilig Türk kültür dünyası üzerinde derin etkiler bırakan ve tesirleri yüzyıllar süren nadir eserlerden biridir.

1069-1070  yılında Balasagunlu Yusuf tarafından yazılmış Kutadgu Bilig, bu dönemin edebi önem taşıyan ilk örneğidir.

Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Han’a sunulmuş olan eser, Buğra Han tarafından çok beğenilerek yazarına sarayda “has haciplik” görevi verilmiştir. Bu nedenle Kutadgu Bilig’in yazarı kaynaklarda daha çok Yusuf Has Hâcip diye geçer.

Kutadgu Bilig’in özellikleri

Dili oldukça sade olan eser Hakaniye lehçesiyle yazılmıştır. (Hakaniye lehçesi Türklerin Orta Asya’da konuştukları dildir. Türkçenin Anadolu’da konuşulan koluna ise Batı Türkçesi ya da Oğuzca adı verilmektedir.)

Türk edebiyatının ilk mesnevisi olarak kabul edilmiştir.

Kutadgu Bilig aruz vezninin kullanıldığı ilk eserdir.

Didaktik bir eserdir “mutluluk veren bilgi” anlamına gelen bu eser iyi bir devlet yönetimi hakkında bilgi verir. Siyasetnâme türünün en önemli örneklerinden biridir.

6645 beyitten oluşur ve din, ahlak, devlet idaresi gibi konular işlenir.

Kutadgu Bilig beyit nazım birimi ile yazılmıştır. Eserde ayrıca 173 tane dörtlük vardır.

Eserin mesnevi olması ve Şehname vezniyle yazılması İran edebiyatından etkilendiğini göstermektedir.

Yusuf Has Hâcib’in esere eklediği dörtlükler Kutadgu Bilig’i bir yandan da İslâmiyet öncesi dönem Türk şiir geleneğine bağlamaktadır.

Halk şiiri nazım şekli maniye benzeyen söz konusu dörtlüklerin maniden ayrıldıkları nokta daha çok vezin bakımındandır.

Kutadgu Bilig’in nüshalarından birisinin Uygur alfabesiyle yazılmış olması Türklerin o dönemde hâlâ eski edebi geleneklerine bağlı olduğunu göstermektedir.

Arapça ve Farsça sözcüklerin en az olduğu, sade bir Türkçenin hâkim olduğu eserdir.

Yapıtın asıl konusu ideal insan tipidir. Eserde çeşitli sosyal tabakalara ve mesleklere mensup her türlü insanın ne gibi özelliklere sahip olması gerektiği anlatır.

Kutadgu Bilig’in elimize ulaşan üç nüshası, Fergana, Viyana ve Mısır’da bulunmaktadır.

Kutadgu Bilig’de geçen semboller

Eser, dört şahsın çevresinde oluşan sembolik (alegorik) bir anlatıma sahiptir.

Eserde kavramlar, kişilerle sembolize edilmiştir. Bu sembolik şahıslar ve temsil ettiği kavramlar şunlardır:

  • Güntoğdu (adalet)
  • Aytoldı (mutluluk)
  • Ögdülmüş (akıl)
  • Odgurmuş (âkıbet)

Kitap bu dört sembolik karakterin karşılıklı konuşmaları üzerine kurulu olduğu için “alegorik bir eser” olarak kabul edilmektedir.

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

Müfit Ratıp Kimdir, Yaşamı, Eserleri ve Sanat Anlayışı

 

Edebi Sanatlar 25 Farklı Söz Sanatı Hakkında Ayrıntılı Bilgiler

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir