Halit Ziya Uşaklıgil Batılı Anlamda İlk Büyük Türk Romancı

Halit Ziya Uşaklıgil kimdir, sanat anlayışı nasıldır, eserleri nelerdir?

Halit Ziya Uşaklıgil Türk romanına Batılı bir kimlik kazandırmış, teknik açıdan kusursuz ilk Türk romanlarını yazarak roman türünün gelişmesine katkıda bulunmuştur. Bu yönüyle ilk büyük Türk romancı olduğu ifade edilmektedir.

Romanları dışında anıları ve öyküleriyle de edebiyat dünyasında önemli bir yer tutan Halit Ziya Uşaklıgil, en fazla okunan Türk yazarlardan biridir.

Halit Ziya Uşaklıgil’in yaşamı

1866’da varlıklı bir ailenin çocuğu olarak İstanbul’da doğdu. Ailesi aslen Uşaklı olup ticaretle uğraşmaktadır.

Halit Ziya ailesinin maddi durumunun da el vermesiyle yabancı dilde eğitim veren okullarda okudu. Burada batı dillerini yakından tanıyarak dünya romanının büyük yapıtlarını tanıma fırsatı buldu.

Eğitim yaşamı bittikten sonra pek çok ülkede resmi devlet görevlisi olarak çalıştı. Yurda döndükten sonra da yüksek mevkilerde görevler yaptı. Bu arada edebiyat çalışmalarını sürdürdü ve pek çok eser kaleme aldı.

27 Mart 1945’te İstanbul’da yaşamını yitirdi.

Halit Ziya Uşaklıgil’in sanat anlayışı

Modern Türk romanının kurucusudur. Balzac, Stendhal, Flaubert, Zola gibi Fransız realist ve natüralistlerinden etkilenerek Türk edebiyatında realist bir üslupla yeni bir çığır açar.

Genç bir arkadaşı ile birlikte önce “Nevruz” dergisini, sonradan “Hizmet” adlı gazeteyi çıkarmıştır.

Servetifünun Dönemi’nde roman ve öykü türünün en önemli ismidir. Süslü, sanatlı, ağır bir dili vardır; fakat dili başarıyla kullanır.

Sadeleşme hareketine karşı çıkmasına rağmen daha sonra eserlerinin bazılarını bizzat kendisi sadeleştirir.

Alışılmıştan farklı bir cümle düzeni vardır. Cümleleri kimi zaman bir sayfayı geçer.

Yapıtlarında ruh çözümlemelerine, kahramanlarının iç dünyalarının betimlenmesine önem vermiştir. Karakter oluşturma konusunda çok başarılıdır.

Sanat için sanat, ilkesine bağlı olarak yazdığı romanlarında kişiliğini gizlemiştir. Yani kahramanlar karşısında tarafsız davranmış ve romanın gidişatına müdahale etmemiştir.

Aşk, kuşku, hayal kırıklığı, korku, sevilmeyenlerin acıları, bozulan mutluluk, sorunlu evlilik, tutsaklık gibi psikolojik ve sosyolojik konular romanlarında işlediği başlıca konulardır.

Romanlarında İstanbul’un aydın çevrelerini anlatan sanatçı, öykülerinin çoğunda Anadolu’daki köy ve kasabalarda yaşayan halkın gelenek ve göreneklerini anlatmıştır.

Roman kahramanlarını yüksek zümreden, öykü kahramanlarını ise halk arasından seçmiştir.

Romanlarında Fransızcanın söyleyiş özelliklerine uygun, ağır ve süslü bir dil kullanmasına karşın öykülerinde daha yalın bir dil kullanmıştır.

Türk edebiyatında ilk mensur şiir örneklerini vermiştir. Mezardan Sesler, Mensur Şiirler adlı eserleriyle mensur şiirin tanınıp sevilmesini sağlamıştır.

Halit Ziya Uşaklıgil’le “Türk romancılığının babası” denilmiştir. Mensur şiir türünün edebiyatımızda ilk uygulayıcısıdır.

Halit Ziya Uşaklıgil’in bazı eserleri hakkında kısa açıklamalar

Sefile romanı sanatçının ilk eseri olup bir genç kızın fuhuş bataklığına sürüklenişini anlatmaktadır.

Sanat anlayışını ve dönemin yayın hayatını Ahmet Cemil karakteri ile Mai ve Siyah adlı romanında anlatır. Romantizmin etkili olduğu bu dönemde, Mai ve Siyah’ı realist bir anlayışla okuyucuya sunar.

Aşk-ı Memnu adlı romanında ise Batılı yaşam tarzına sahip zengin bir Türk ailesini bütün yönleriyle tanıtır. Edebiyatımızın en seçkin romanıdır.

Bir Ölünün Defteri romanında üç kişi arasındaki aşk üçgeninin kişilerde ortaya çıkardığı psikolojik gerilimi anlatmıştır.

Kırık Hayatlar adlı romanı ise toplumsal konulara ağırlık vermesi bakımından diğer kitaplarından ayırılmaktadır. Doktor Ömer Behiç karakterinin yaşamı üzerinden toplumdaki aksaklıklar eleştirilmektedir.

Halit Ziya Uşaklıgil’in Eserleri

Roman

Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar, Ferdi ve Şürekâsı, Nemide, Bir Ölünün Defteri

Hikaye

Bir Yazın Tarihi, Solgun Demet, Aşka Dair, Onu Beklerken, İhtiyar Dost, İzmir Hikâyeleri, Kadın Pençesi, Bir Muhtıranın Son Yaprakları.

Mensur Şiir

Mezardan Sesler, Mensur Şiirler

Anı

Kırk Yıl, Saray ve Ötesi, Bir Acı Hikâye

Tiyatro

Kâbus, Fürüzân, Fare

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

Ömer Seyfettin Türk Öykücülüğünün İlk Büyük Ustası

 

10 Soruda Münazara Türü Hakkında Bilinmesi Gereken Her Şey

 

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir