Aşık Edebiyatının Genel Özellikleri, En Detaylı Bilgiler

Aşık edebiyatının içerik ve üslup özellikleri

On beşinci yüzyıldan itibaren gelişme gösteren Aşık edebiyatı, on yedinci yüzyılda altın çağını yaşamıştır.

Genellikle eğitimsiz şairlerin saz eşliğinde söyledikleri hazırlıksız şiirlerden oluşur.

Usta-çırak ilişkisi içinde gelişmiştir.

Aşk, doğa, güzellik ve yiğitlik konularını ele alan, söyleyeni belli olan edebiyattır.  Şairler, şiirlerini saz eşliğinde ve doğaçlama söylerler. Saz şairlerine “âşık” ya da “ozan” adları da verilir.

İslamiyet öncesinde Oğuz Türklerinin “ozan” adını verdikleri kişiler, İslamiyet’ten sonra “âşık” olarak anılmış halk şiir geleneğini devam ettirmiştir. Şimdilik sadece adını saptayabildiğimiz ilk saz şairi “Baykan”dır.

Aşık edebiyatının ürünleri; koşma (koçaklama, taşlama güzelleme) semai, destan, varsağı, koçaklama, taşlama, güzellemedir. En çok kullanılan şiir biçimi ise koşmadır.

Şiirlerin son dörtlüğünde şairin adı (mahlası) geçer. Buna tabşırma denir.

Aşık edebiyatında ayrıca, âşıkların niteliklerini belirleyen birçok gelenek vardır. Bu geleneklerden; muamma asma, ayaklı karşılama, lebdeğmez, bade içme inanışı, mahlas alma vb. sıralamak mümkündür.

Halk âşıkları, ellerinde sazlarıyla köy, kasaba ve şehirleri dolaşır, halkı eğlendirirdi. Halk da geçimlerini bu yolla sağlayan âşıkları misafir ederdi. Aşıklar ayrıca önemli merasimlere de gider buralarda şiirler söyler, halk hikâyeleri anlatırdı. Bu tür âşıkların dışında, ordunun içinde yetişip askere moral veren ve savaş, kahramanlık, cesaret gibi konularda şiirler söyleyen yeniçeri âşıklar da vardır.

Hece ölçüsünün 7’li, 8’li ve 11’li kalıplarına ağırlık verilmiştir. Aşk, tabiat, gurbet, ayrılık, ölüm, özlem, kıskançlık, yiğitlik, toplumun sorunları, insan davranışları, bunlarla ilgili eleştiriler konu olarak işlenmiştir.

Sevgili anlatırken; yeşil başlı ördek, inci diş, elma yanak, badem gözlü, kiraz dudaklı, keman kaş, sırma saç, selvi boy gibi benzetmeler kullanılmıştır.

Şiirlerde konu bütünlüğü vardır. Dil, halkın konuştuğu dildir. 
Şiirler başlıksızdır, nazım biçimlerine göre adlandırılır. Nazım birimi dörtlük, ölçü hece ölçüsüdür.

Genellikle yarım uyak kullanılır, cinaslı şiirler de vardır. Kimi saz şairleri eğitimlidir, bunların arasında aruzla şiir yazanlar da olmuştur.

Aşıkların şiirlerinin toplandığı defterlere cönk adı verilir.

Divan edebiyatı daha çok düşünceye önem verdiği için soyut bir edebiyattır. Halk edebiyatında ise şair gördüğünü, yaşadığını anlatır. Bu nedenle aşık edebiyatı, somut bir edebiyattır. Ayrıca divan edebiyatında sevgilinin tipi çizilir, adı söylenmez. Halk edebiyatında ise sevgilinin adı (Elif, Ayşe…) vardır.

Aşık edebiyatı hayali olaylardan çok, gerçekçiliğin ön plana çıktığı bir edebiyattır.

Bazı ürünlerde yöresel özellikler görülür.

Cumhuriyetin ilk dönemlerinde Halk Evleri’nin açılması ve daha sonra Ahmet Kutsi Tecer’in Halk Bilimi alanındaki araştırmaları âşık geleneğine önemli katkılar sağlamıştır.

Aşık edebiyatının önemli temsilcileri

  • Köroğlu
  • Karacaoğlan
  • Gevheri
  • Aşık Ömer
  • Erzurumlu Emrah
  • Ercişli Emrah
  • Dadaloğlu
  • Aşık Veysel

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

İbrahim Şinasi (İlklerin Yazarı) Kimdir, Eserleri Nelerdir?

 

Reşat Nuri Güntekin (Çalıkuşu Romanının Yazarı) Hakkında Her Şey

 

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir