Ali Şir Nevai (Çağatay Türk Edebiyatının En Büyük Şairi) Kimdir, Eserleri Nelerdir?

Ali Şir Nevai’nin yaşamı, sanat anlayışı ve eserleri üzerine ayrıntılı bilgiler

Ali Şir Nevai, Çağatay Türk edebiyatının en büyük şairidir. Çağatayca günümüz Özbekçenin 14. ve 15. yüzyıllardaki adıdır.

Ali Şir Nevai sadece Orta Asya Türk edebiyatının temsilcisi olarak kalmamış Osmanlı şairleri üzerinde de büyük etkiler oluşturmuştur. Divan edebiyatının en büyük ustaları dahi onun şiirlerine nazireler yazarak onu taklit etmeye çalışmışlardır.

Ali Şir Nevai’nin yaşamı

Horasan’ın Herat şehrinde doğmuştur. Bu kentteki büyük alimlerden dersler almış ve devrinin tüm ilimlerini öğrenmiştir. Türkçenin tüm şivelerini bilen şair aynı zamanda eser oluşturabilecek düzeyde Farsça ve Arapça da bilmektedir.

Ali Şir Nevai şairliğinin yanı sıra başarılı bir devlet adamıdır. Uzun yıllar ülkesinin çeşitli devlet kademelerinde görevler yapmış bir dönem de vezirlik yapmıştır.

Bütün yaşamını Herat’ta Sultan Hüseyin Baykara’nın yanında geçirmiştir. 

Aileden gelen servetini hayır ve iyilik yapmakta kullanmıştır. Herat’ta 370’e yakın köprü, medrese kervansaray, kitaplık yaptırmıştır.

Ali Şir Nevai’nin Türk diline verdiği önem

Çağatay edebiyatının en büyük şairi olan Nevai; Türk dil birliğini kurmaya, Türkçeyi yüksek bir sanat dili haline getirmeye çalışmıştır. Yaşadığı dönemde Doğu dünyasında Farsçanın ezici bir üstünlüğü vardır. Fars olmayan Doğu toplumları sanat ve edebiyat dili olarak Farsçayı kullanmaktadır.

Ali Şir Nevai bu anlayışın yanlış olduğunu dile getirerek Türkçenin Farsçadan geri olmadığını hatta bazı özellikleri bakımından daha üstün olduğunu dile getirmiştir. Bu konuda Türkçe ile Farsçayı karşılaştırdığı Muhâkemet’ül Lügateyn adlı eserini yazmıştır.

Ali Şir Nevai ilk tezkire şairidir

Türk edebiyatının ilk şairler tezkiresi olan Mecâlisü’n Nefâis adlı eseri yazmıştır. Tezkire şairlerin hayatları hakkında bilgi vererek onların eserlerinden örnekler sunan eser demektir.

Ali Şir Nevai’nin tezkiresinde kendisinden önce yaşamış onlarca şair hakkında bilgiler verilmektedir. Sanatçıların yaşamları ve eserleri hakkında bilgi verilirken objektif bir bakış açısı benimsenmesi bu tezkirenin önemini artırmaktadır.

Ali Şir Nevai’nin sanat anlayışı

Manzum ve mensur türde yazdığı eserleriyle sadece Çağatay edebiyatının değil bütün Türk edebiyatının önde gelen şahsiyetlerindendir.

Türkçe yazdığı şiirlerinde Nevai, Farsça yazdığı şiirlerinde ise Fani mahlasını kullanmıştır.

Farsça şiir yazma modasına karşı çıkmakla kalmamış, Türkçe’nin şiir dili olması için büyük bir çaba göstermiştir.

Ali Şir Nevai’nin eserleri

Ali Şir Nevai’nin dördü Türkçe biri de Farsça olmak üzere beş ayrı divanı vardır. Beş mesnevisi ile Türk edebiyatında ilk hamse şairi olma özelliğini gösterir.

Ali Şir Nevai eserlerini dört başlık altında toplamıştır. Her yaş dönemine farklı isimler verimiştir:

Çocukken yazdıklarını “Garaibü’s Sıgar”, gençken yazdıklarını “Nevadirü’ş Şebab”, orta yaştayken yazdıklarım “Bedayiü’l Vasat”, yaşlıyken yazdıklarını “Fevaidü’l Kiber” isimleri ile adlandırmıştır. Daha sonra bu dört kitabı bir kitap haline getirmiş adına da “Hazainü’l Maani” demiştir.

Ali Şir Nevai’nin diğer eserleri ise şunlardır:

  • Türkçe Divan
  • Farsça Divan
  • Muhakemet’ül Lügateyn
  • Mizanü’I Evzân
  • Mecalisü’n Nefais
  • Mahbübu’l Kulüb
  • Lisânü’t Tayr (Kuşların dili)
  • Mahzen’ül Esrar (Sırlar hazinesi)

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

Romantizm (Coşumculuk) Akımının Özellikleri ve Temsilcileri

 

Mehmet Emin Yurdakul, Türk Şairi Lakabıyla Bilinen Sanatçı

 

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir