7 Soruda Eleştiri (Tenkit) Türü Hakkında Bilinmesi Gereken Her Şey

Eleştiri (tenkit) türünün özellikleri ve önemli temsilcileri

Eleştiri (tenkit) nedir?

Bir eserin veya bir yazarın olumlu-olumsuz özelliklerini dile getirme işine edebi eleştiri (edebi tenkit) adı verilir.

Her ne kadar kişilerin tutum ve davranışları da eleştiri konusu olarak ele alınsa da aslolan ürünü yani edebi eseri eleştirmek olmalıdır. Yani eleştirmen eleştirdiği eserin yazarı hakkında bilgiler vermesine rağmen asıl üzerinde durduğu husus edebi eserin kendisidir.

Edebi eserlerin yazıldığı türün niteliklerine uygunluk düzeyi, dilinin mükemmellik derecesi, üslubun şahsiliği yanında estetik değerlerini de ele alarak gerçek değerini ortaya koymaya tenkit ya da diğer adıyla eleştiri denir.

Eleştirmen bir sanat yapıtının gerçek değerini, içeriğini, yapılışını, değerli ya da değersiz yönlerin ortaya koyar.

Eleştiriler düşünsel bir planla yazılır. Çünkü eleştiriler her şeyden önce düşünce yazısıdır. Bu nedenle eleştirmen yazısını kaleme almadan önce ayrıntılı bir inceleme ve araştırma yapmak zorundadır.

Eleştirilerde kullanılan dil ve anlatımın özellikleri nelerdir?

Eleştiride anlaşılır ve açık bir dil kullanılmalı somut verilerden yararlanılmalıdır.

Eleştirinin amacı bir güzellik yaratmak değil, bir güzelliği göstermektir. Yani eleştirmen bir edebiyatçı gibi süslü bir dil kullanmak zorunda değildir. Onun benimsemesi gereken dil anlayışı bilim adamının dil anlayışına benzer. Bir bilim adamı gibi nesnel bir dil kullanmalı ve “gerçeği dile getirme amacını” her şeyin üstünde tutmalıdır.

Eleştiride konu sınırlaması yoktur ancak eleştiri yazarı uzmanı olduğu konuda eleştiri yazabilir. Çünkü bir şeyi eleştirmek için her şeyden önce o konuda bilgi sahibi olmak gerekir.

Eleştirmenin ön yargısız, tarafsız, güdümsüz tavır takınması eseri her yönüyle ve ciddiyetle ele alıp son satırına kadar doğru anlayarak okuması gerekir. Hatta pek çok eleştirmen eleştirecekleri eseri tam olarak değerlendirebilmek için kitabı defalarca okumak zorunda kalmaktadır.

Yazarların eser karşısındaki tutumları ve eleştiride izledikleri yol, eleştiri yöntemlerin çeşitlendirmiştir. Bu durum da farklı eleştiri tarzlarının ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.

Eleştiri türünün edebiyatın gelişmesinde katkıları nelerdir?

Eleştiri yazarı (eleştirmen), okuyucuyu, ele aldığı yapıt hakkında bilgilendirir, hem yapıtın yazarına hem de okura yol gösterir. Bu anlamda edebiyat dünyasının zenginleşmesinde eleştiriler çok önemli bir yer tutar.

Eleştiri tarafsız, yol gösterici, sergileyici özellikler taşır. Bu özellikleri taşıyan bir eleştiri tüm toplum kesimleri tarafından “güvenilir” kabul edilmesini sağlar.

Eğer bir eleştirmen eserleri ticari kaygılarla veya politik bakış açıları ile değerlendirirse her şeyden önce yazdığı türe (yani eleştirinin bizzat kendisine) ters davranmış olur. Bu nedenle eleştiri yazarı bir eseri eleştirirken tüm ön yargılarını bir kenara bırakmalı ve sadece gerçekleri ölçüt alarak değerlendirme yapmalıdır.

Yazılış tarzına göre eleştiri türleri nelerdir?

İzlenimsel (Öznel) Eleştiri

Bu yöntemi seçen eleştirmen, bir eseri kendi beğenilerini göz önüne alarak eleştirir. Bu tür eleştiriler öznel yargılar üzerine kurulur.

Öznel yargılarla eleştiri yapmak “taraflı eleştiri yapmak” anlamında yorumlanmamalıdır. Buradaki öznellikten kasıt kişisel beğenilerin esas alınmasıdır. Zaten yazar izlenimsel eleştiri yaparken şahıs olarak kendisini ortaya koymaz. Sadece toplumdaki ortalama sosyal ve kültürel seviyeye sahip bir okurun eseri nasıl değerlendirebileceğini düşünerek yorum yapar.

Nesnel Eleştiri

Bu tür eleştiride eserin değerlendirilmesinde kullanılacak belli ölçütler vardır.

Eleştirmen nesnel olmak, kişisel beğenilerini bir tarafa bırakmak, bilimsel ölçütlere dayanarak ele aldığı eserin değerini ortaya koymak zorundadır.

Eleştiri türünün dünyada edebiyatındaki öncüleri kimlerdir?

Anatole France

Boielau

Saint Beuve

Hippolyte Taine

Türk edebiyatında eleştiri türü nasıl bir tarihsel gelişim izlemiştir?

Türk edebiyatında ilk eleştiri yazısı; Namık Kemal’in Tahribi-i Harabat’tır. Bu eser Ziya Paşa’nın Harabat adlı eserine yönelik yazılmıştır.

Servetifünun döneminde Hüseyin Cahit Yalçın bu türde önemli eserler vermiştir.

Cumhuriyet döneminde Nurullah Ataç, Mehmet Kaplan ve Suut Kemal Yetkin bu türde önemli eserler vermişlerdir.

Türk edebiyatında eleştiri gürünün önemli temsilcileri kimlerdir?

Nurullah Ataç, Hüseyin Cahit Yalçın, Cenap Şehabettin, Ali Canip Yöntem, Mehmet Kaplan, Cemil Meriç, Suut Kemal Yetkin, Sabahattin Eyüboğlu, Vedat Günyol

 

Şu yazılar da ilginizi çekebilir

Sinan Paşa Tazarruname Eserinin Yazarı ve Süslü Nesir Temsilcisi

 

Anlatım Bozukluğu Detaylı Açıklamalar ve Bol Örnekler

 

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir